Op weg naar een vitale infrasector
Precies, dus geef het beestje een naampje en... Dat maakt me niet zoveel uit. Kijk, er zijn heel veel namen te verzinnen ergens voor. In de civiele infra is samenwerking tussen partijen al decennia lang een hot issue.

Aanbesteedende diensten zoeken naar manieren om deze samenwerking in het contractuele mijnveld van richtlijnen en procedures te faciliteren. Zo ontstonden geïntrigeerde contractvormen met systeemgerichte contractbeheersing en deden we pogingen om ons gezamenlijke beeld van samenwerking te beschrijven in de marktvisie. Met de komst van de vitale infrasector pakt de markt nu samen door.

Hete hangijzers als innovatie, risicoverdelingen en gedragen ontwerpkeuzes krijgen nu een boost. Ontstaat er nu dan echt een vitale infra? Ik zit hier met mijn vitale collega Ien. Dankjewel Esmee.

Welkom. En vandaag de gast, Arend van Wassenaar. Heel erg leuk dat ik hierbij mag zijn.

Welkom. Arend is 33 jaar in de bouw werkzaam geweest als advocaat. Tot op de dag van vandaag heeft hij te maken met aanbestedingsproblematiek, geschillen en innovatieve overeenkomsten en allianties.

Inmiddels opereert hij alweer vijf jaar onder de vleugels van de Faithful Goose, vanwaaruit hij programma's van projecten in binnen- en buitenland begeleidt om zo de kans op succes te vergroten. Ook schreef hij een boek genaamd A Practical Guide to Successful Construction Projects. Net als wij is hij ook een enthousiaste podcaster en heeft hij ook zijn eigen podcast Bouwen met Vertrouwen.

Wanneer is de infrasector vitaal?
Arend, als ik tegen jou zeg vitale infrasector, hoe beschrijf jij dan vitaal in deze context? Nou, dat vind ik een hele belangrijke vraag Esmee. En als ik dan denk aan vitaal, denk ik aan een sector die in staat is om succesvol projecten te realiseren als in zonder faalkosten, binnen programma's, binnen tijd, overeenkomstig de kwaliteit die we allemaal willen hebben, tot tevredenheid van alle betrokken stakeholders, veilig en zonder geschillen, zoiets dergelijks. Mooi, dit staat ook heel duidelijk beschreven in je boek denk ik hè? Dat is zeker zo, ja.

Vitaliteit als menselijke eigenschap van een sector
Pien, als ik aan jou vraag vitale infrasector, hoe zou jij dan vitaal omschrijven of beschrijven? Ik denk aan een sector die fit is, ontspannen, gezond en productief. Eerder iets meer de abstracte kant op denk ik. Ook iets waar we een sector die regie neemt, leiderschap toont en die vitaal ook ziet of vitaliteit als een competentie.

En ik denk dat daarbij het belangrijk is dat we balans vinden als sector in belasting, ontspanning, focus, pauze en ook zien dat vitaliteit herstel vraagt en rust. Mooi? Ja mooi, want ik vind het wel interessant Pien dat je eigenlijk menselijke eigenschappen beschrijft voor een sector. En daar kan ik het eigenlijk alleen maar helemaal mee eens zijn, want waar het uiteindelijk om gaat is dat die sector, dat zijn natuurlijk allemaal bedrijven en instellingen en overheden, maar uiteindelijk wordt die gerund door mensen.

Tegengeluid kan waardevolle informatie zijn
En ben je het met mij eens dat dingen als houding en gedrag van al die mensen, waar we het natuurlijk uitgebreid over kunnen hebben, ontzettend belangrijk is voor het slagen van die doelstelling? Ja, dat ben ik heel erg met je eens. En ik denk ook iets wat ik veel tegenkom, maar ook als ik collega's aan mij vraag, en als collega's aan jou vragen. Als collega's aan mij vragen van, Goh, wat vind jij nou belangrijk binnen jouw projecten, binnen je werk? Ja, alles draait om mensen.

Alleen tegelijkertijd maakt dat alles om mensen draait, houding en gedrag, zo moeilijk tastbaar. Althans, dat is de veronderstelling van, Goh, dan wordt het direct moeilijk, want het is zacht. En als het zacht is, wat moeten we er dan mee? Ik denk dat dit een heel mooi bruggetje is naar de eerste stelling.

Samenwerking concreet maken
Vitale infrasector, zaken benoemen, los nog niks op. Dus wat zijn nou concrete acties die samenhangen aan vitaliteit? Ja, dat is inderdaad een heel mooi bruggetje. Nou, weet je, eigenlijk, en laten we gewoon de olifant in de kamer meteen benoemen, samenwerking.

Mooi. Iedereen heeft het over succesvol samenwerken, en een vitale sector moet dus ook goed worden samengewerkt. Maar de vraag is dan meteen, wat is dat dan, samenwerken? En ik denk dat we dat zouden moeten kunnen decomponeren, de zogenaamde work breakdown structure, om zo een aantal elementen eruit te halen, waarvan we kunnen zeggen, dat is nou specifiek samenwerken.

Georganiseerde communicatie als harde samenwerking
En dan hebben we het eigenlijk over communicatie, de houding die erbij wordt ingenomen, verwachtingen die er over en weer zijn, hoe je naar elkaar luistert, waar je elkaar over informeert, waar je elkaar over rapporteert, hoe je niet met elkaar communiceert, hoe je wel met elkaar communiceert. Georganiseerde communicatie? Absoluut, dat is samenwerking. Het is niet iets soft, het is gewoon iets hard.

Of niet in een contract, maar je moet het wel bedenken samen en ook zo uitvoeren. Is het niet iets soft, maar wel iets hard? Pien, wil je daarop reageren? Ja, en dan denk ik met een concreet voorbeeld, want ik herken mij in wat jij zegt, of ik herken eigenlijk projecten die ik begeleid. Als ik aangeef gestructureerde, nee, wat was het woord? Georganiseerde communicatie.

Een bouwteam zonder georganiseerde communicatie
Ja, precies dit, want dat is wel georganiseerde communicatie. Ik heb recent een bouwteam gedaan en dat liep aan het begin niet heel erg goed. En wat bleek, we hadden geen pas op de plaats gemaakt om de communicatie te organiseren.

Wat zijn de meldpalen, wie hebben we waarvoor nodig, wat is de informatiebehoefte en dan ook concreet, oké, wat is er nu nodig qua inrichting? En ja, wat dat betreft konden we dus niet samenwerken, want die hele governance ontbrak eigenlijk. Is het ook de harde samenwerking die jij bedoelde, Arend? Zeker, daar gaat het over, en dat begint met het opzetten van governance of een projectorganisatiestructuur waar alle rollen, dus niet alleen van de aannemer of de opdrachtgever, maar gewoon voor het hele project wordt bedoeld, is nodig, waarvoor, waar zitten de silo's, waar blijven ze in de silo, waar gaan ze met elkaar communiceren, wie organiseert dat, hoe wordt er over gerapporteerd en teruggerapporteerd, en hoe wordt erin geëscaleerd als er geen overeenstemming kan worden bereikt over dingen, dat gaat altijd gebeuren, en hoe worden knopen doorgehakt en meldpalen gehaald. Mooi, dat brengt me tevens naar de volgende stelling.

Eerst de samenwerking, dan het contract
Kun je samenwerking contractueel regelen of is het louter houding en gedrag? Ja, ik wil eigenlijk nog even reageren op die voorgaande stelling, want aanvullend op wat Arend zegt, ik denk ook, juist als je dat allemaal met elkaar organiseert en creëert, ook co-creëren, dat je dan vanuit die interactie de juiste prioriteiten kan stellen, en dat is iets waar we vandaag de dag echt een uitdaging hebben. Oké. Ja, en kan ik hem dan meteen doorpakken op die vraag die je stelde, of je samenwerking kunt regelen in het contract? Blij dat je er bent, Arend.

Ja, ik ook eigenlijk. Weet je, een heleboel aanbestedingen enzo, die beginnen met een contract. En dat is dan een contract dat vol staat met bepalingen die ervaringen zijn, of negatieve energie uit vorige projecten, waarvan soms niemand meer weet waarom die bepaling er überhaupt in staat.

Maar dat is dan gewoon de basis voor wat dan de samenwerking moet worden. Terwijl ik denk dat eigenlijk het contract achteraf zou moeten komen. Eerst moet bedacht worden, wat is er nodig om dit project gewoon goed te gaan doen? Welke projectorganisatie structuur? Hoe doen we risicobeheersing? Hoe zit de planning in elkaar? Wie praat met wie waarover? En hoe wordt er geld betaald waarvoor? En van dat soort zaken weer.

En als je dat allemaal hebt bedacht, kun je zeggen, hoe doen we dat in een contract? En welke partijen moeten betrokken zijn bij het samenstellen van het contract, vind jij? Nou, bij voorkeur de partijen die het project gaan uitvoeren. Ja, precies. Het lijkt ook een beetje op een verhaal dat ik eerder van jou hoorde, Pien, over dat project Mesh.

Project Match en complementaire teams
Gaat het ook over een brug trouwens? Dit was een bruggetje naar het project Mesh. Mooi bruggetje, maar nee, dit was misschien een brug richting de uiterwaarden, want daar gaat het om. Het draait om experiment nummer 16 uit de Vitale Infrasector, project Mesh.

En waar draait het hier om? Even in de essentie. Uiteindelijk dat Rijkswaterstaat met opdracht partner binnen voor drie percelen, per perceel een perceelteam vormt, waarin Rijkswaterstaat plaatsneemt met opdracht partner. Complementair aan elkaar, dat wil zeggen geen dubbele bezetting van rollen.

Dus echt naar de essentie. Het is gebaseerd op het gedachtegoed van Doen. Dat was de brug.

Dat was de brug, inderdaad. De Nijkerkerbrug onder andere, de A12 IJsselbrug, en dan gaat zo maar door. Voor de luisteraars, Google vooral.

Ik kan het aanraden. Project Doen. Yes, precies.

En dat gedachtegoed heeft nu ook weer zijn rode draad door waarde gedreven onderhoud van de uiterwaarden. Mooi. Het is allemaal een aanbesteding, dus we kunnen er niet te veel over zeggen, maar daarin zie je wel, hey, dit is weer een nieuwe touch aan... En even voor mijn beeld vormen, is daar wel wel een contract voor samengesteld? Of doe je dat juist wat Arend net zei? Nou, er zijn allemaal concepten opgesteld in principe, zoals ik het tot op heden heb meegekregen.

Wat je wel ziet, is dat we uiteindelijk in de aanbesteding al toewerken naar een projectopstartfase, waarin we binnen een aantal weken vorm moeten geven aan het project. En dat doen we samen. En ook die hele aanbesteding vindt samen plaats.

Samenwerken begint al in de aanbesteding
Want Rijkswaterstaat heeft niet de wijsheid in pacht, en opdrachtnemers ook niet. Ja, dat is natuurlijk wel de extra uitdaging, dat dit niet in een een-op-een-situatie kan worden opgezet, maar in een meervoudige aanbesteding. Dat is dus ook weer een brug die genomen moet worden.

Het geeft complexe dynamiek, maar eigenlijk zijn de problemen hetzelfde. Ja, en daarop inhakend, je ziet dat wij met elkaar, met z'n allen, echt aan het zoeken zijn van waar moeten we nu op inhaken? Moeten we met een inhoudelijke aanpak komen? Moeten we ons richten op de samenwerking? Dus voor iedereen is het nieuw, en dat zorgt ervoor dat je samen je richt op de doelen, want dat geeft houvast. Kijk, nou zitten we inderdaad bij iets heel moois, want mijn stokpaard is dat een project pas succesvol is, als alle vooraf opgestelde doelen van iedereen worden gehaald.

Dus doelen gaan eigenlijk voor alles uit. Dat brengt me tevens naar de volgende stelling. Opnieuw en opnieuw nieuwe initiatieven.

Nieuwe organisatievormen voor bekende opgaven
Je hoorde het net al, Gedachten Goed Doen, Project Match. Dit keer ook weer de vitale infrasector. Dit is Oude Wijn en Nieuwe Kruiken.

Arend, wat is jouw reactie daarop? Nou, dit is helemaal geen Oude Wijn en Nieuwe Kruiken. Het zijn steeds nieuwe manieren om uiteindelijk dezelfde type projecten uit te voeren. Dat is dan die Oude Wijn, dat er gewoon infra moet worden uitgevoerd.

Maar al die nieuwe samenwerkingen, die zijn in ieder geval in de laatste 20, 30 jaar best wel nieuw. Kijk, dat vroeger de hele Oosterschelde kering op zo'n manier werd uitgevoerd, dat is al weer heel lang geleden en dat kan allemaal niet meer. Tegenwoordig moet er echt worden aanbesteden.

En ik vind het ontzettend goed om te zien dat er op een hele innovatieve manier wordt nagedacht over organisatievormen die eigenlijk de perfecte hedge opleveren tussen wat er nodig is en wat er kan worden aangeboden. Zodat er een perfecte samenwerking tussen die twee randgebieden ontstaat. Precies, dus geef het beestje een naampje.

Van risico afschuiven naar samen oplossen
Dat maakt me niet zoveel uit. Kijk, er zijn heel veel namen te verzinnen ergens voor, maar het gaat er uiteindelijk om hoe werkt men dan daarin samen en waarover communiceert men in welke fase. En hoe verdeelt men taken en verantwoordelijkheden.

En hoe komt men af van het met de vinger wijzen naar elkaar en zeggen we hebben alle risico's verdeeld, het is jouw probleem en niet mijn probleem. Want daar zit hem de crux in. Dat wordt ingezien dat het vaak gaat om gezamenlijke problemen.

Waarbij wel risico's of taken en verantwoordelijkheden verdeeld kunnen zijn. Maar waarbij er samen wordt gekeken naar wat de beste oplossingen zijn. Mooi.

Pien? Oude wijnen, nieuwe kruiken. Ik kan me deels vinden in wat Arend zegt. Oh, deels? Ja, meestal ga ik helemaal om en nu denk ik nou, blijf nog even wachten.

Ja, precies. Nee, wat ik denk is dat we over tijd dat de context verandert. Dus ja, we hebben nog steeds projecten, projecten, begin en eind.

We hebben bepaalde methodieken die wellicht een heel aantal jaren terug al werden toegepast. Wellicht bewust, onbewust, geen idee. Alleen de context waar we vandaag de dag mee kampen of de uitdaging die we zien.

Denk aan de beschikbaarheid van data. Denk aan digitalisering op hoge snelheid. Dat brengt, denk ik, nou, laten we zo zeggen, je hebt oude zakken, maar echt wel nieuwe wijn.

Ja, vind ik mooi. Vind ik wel mooi. Ja, ik kan me er helemaal in vinden.

De juiste mensen aan tafel
Mooi. Dan is deze misschien een beetje cliché, maar ik ga hem toch aan jullie vragen. Samenwerking staat of valt met de mensen die aan tafel zitten? Wat is daar het cliché aan eigenlijk, Esmee? Ja, omdat het altijd samenwerking.

Doe je samen en je kunt samen werken en je kan samen werken. Ja, dat klopt. En je kunt ook net werken en dat is dan weer net werken en zo.

Precies, leuk. Ja, leuk, lol. Maar samenwerken is dus heel concreet.

En daar begon ik, geloof ik, ook mee door te roepen dat samenwerken allerlei onderdeeltjes heeft die heel erg hard zijn. Maar hoe zorgen dat de juiste mensen om tafel zitten? Hoe doe jij dat als jij bij een project komt dat je denkt, hoe zorg je dat dat zo is? Helaas is het zo dat ik daar niet voor kan zorgen. Maar als ik bij een project kom waarbij ik de gelegenheid krijg om een nieuw te vormen projectorganisatie te helpen te leren samenwerken, dan hoop ik wel daarin de mensen te zien die dat ook echt gaan kunnen.

En als dat niet zo is op een bepaalde positie, dan blijkt dat ook eigenlijk wel. Of dan bespreken we dat met een hogere baas en dan wordt zo iemand misschien vervangen. Maar dat komt niet zo vaak voor.

Leren samenwerken vanuit gezamenlijke doelen
Want bedrijven en instellingen en overheden weten vaak heel goed wie ze op een bepaald project moeten zetten. Of op een bepaalde rol. Maar hoe ik ervoor zorg? Door samenwerkingsworkshops te organiseren die gaan over doelen en die gaan over wat er voor nodig is.

Die gaan over welke processen het beste kunnen bijdragen aan het verwezenlijken van al die doelen. En hoe iedereen gemotiveerd kan blijven. Pien? Zie je lachen? Ja, ik wil met name de vraag stellen.

Maar is het dan ook zo dat samenwerking staat of valt met de mensen die aan tafel zitten? Staan. Volstaan. Ja, staan.

Dat is ook een nieuw werker. Ja. Goed voor je rug.

Ik denk ook dat je het andersom kan zien. Dan kom ik weer. Maar mensen kunnen ook wel staan of vallen als ze niet samenwerken.

En ik denk dat je uiteindelijk ziet aan tafel op een project. Daar stonden ze aan tafel. En dan zag je dat één of twee mensen moeite hadden met het concept samenwerken.

Dus eerst leverde het weerstand op. Dan zou je iemand kunnen elimineren. In zekere zin.

Als je zegt, die kan niet samenwerken. Dus ik denk dat er ook een aspect van geduld in zit. Tot waar heb je geduld dat je mensen kan leren samenwerken.

Maar ook kan laten aftasten wat samenwerken inhoudt. En wanneer zeg je, nou houd het op. Dit werkt niet voor het team.

En daar ben ik wel benieuwd naar. Arend, hoe jij dat ziet. Mooie vraag.

En dat is een beetje een half randje geval richting stelling. We kunnen ook wel parkeren hoor. Arend gaat een heel vitaal antwoord geven.

Ik heb niet het ideale antwoord. Ik kan alleen maar aan de eerste plaats. Een vitaal antwoord.

Maar ideaal is ook prima. Beide, je mag kiezen. Als het te lang duurt dan kappen jullie me af.

Dan luisteraar moet ook een beetje ervan kunnen profiteren. Houding en gedrag. Van al die mensen daar gaat het om.

Hebben we al tegen elkaar gezegd. Je kunt een heel papiersuccesvol project afbranden met foute houding en gedrag. En andersom kun je een papier niet heel succesvol project alsnog een succes maken met juiste houding en gedrag.

Gericht op het bereiken van die doelen. Dus. Als blijkt in deze workshops of andere vergaderingen.

Dat er mensen moeite mee hebben. Dan zou mijn eerste reactie zijn. Om in de eerste plaats uit te vinden waar die moeite over gaat.

Dat met mensen te bespreken. En vaak levert dat hele relevante informatie op. Die ik of de andere mensen die erbij betrokken waren nog niet had gezien.

Dus ik zie dat eigenlijk als een heel positief punt. Als iedereen roept ja zo gaan we dat doen. Ja knik, ja knik, ja knik.

Dan moet je eigenlijk al achterdochtig zijn. Dan ben ik juist blij dat er dat soort mensen tussen zitten. Maar als ze echt uit het foute hout gesneden zijn.

En gewoon tegen alles roepen nee, nee, nee, nee, nee. Dan hebben we een ander verhaal. Maar vaak vloeit die houding voort uit zorgen.

Risico's die er gezien worden. Dingen die juist wel ergens op gebaseerd zijn. Nou dan heb ik de goede aanpak toegepast hoor ik zojuist.

Goed zo. Goed gedaan. Met succes.

Ja dank, dank. Deze bevestiging. Heel fijn.

Bouwteams als middel, niet als garantie
Lekker. Zien jullie het dan ook zo? Volgende stelling. Bouteams zijn het middel om de vitale infrasector te bereiken.

Het middel? Het middel? Het middel. Haha. Mooi.

Ja ik kijk naar Arend. Want anders wil het dan wel. Ja sorry.

Ga maar door Arend. Nou nee zeker niet het middel. Maar natuurlijk die voorwaartse integratie.

Oftewel de betrokkenheid van een aannemer. Ook al bij het uitwerken van het ontwerp of de vraag op zo'n manier dat het uitvoerbaar is. Binnen de doelen die gesteld worden.

Is natuurlijk hartstikke goed. En het budget waar je het net over had. Ja dat is een van die doelen.

Natuurlijk hartstikke goed. En hoe eerder zo'n aannemer daarbij betrokken raakt, hoe beter. Dus wat dat betreft een heel goed middel.

Early contractor involvement werd het vroeger ook al genoemd. In alliantieachtige samenwerking komt het ook voor. Maar samen dingen verder uitwerken om het uiteindelijk uitvoerbaar te maken binnen het doelen.

Dat is echt een goed idee. Pien? Hoe je het ook noemt. Of je nou bouwteam noemt of iets anders.

Ja ik denk ook een middel. En ik denk dat bouwteam toch wel een vorm van samenwerking is. Dat wil niet zeggen dat een bouwteam de garantie geeft op vlekkeloos samenwerken.

Op ideale houding en gedrag. Maar ik denk wel dat het, laat ik het zo zeggen. Opdrachtgever en opdrachtnemer en welke partij dan ook.

Welke organisatie, welke betrokken persoon. De neus op de feiten drukt op het moment dat je niet samenwerkt. Dan lukt het niet.

Ruimte, begrip en hulp bij risico’s
En dat heb je direct door. Maar we hebben natuurlijk al een paar keer nu gezegd dat het allemaal weer draait om houding en gedrag. De vraag is, wat is dat dan voor houding en gedrag? Heel goed.

Dat is de kern, maar je kan het weer op heel veel verschillende manieren interpreteren. Je hebt bijvoorbeeld houding en gedrag dat er op is gericht om een contract. Dat een keer is gesloten met allemaal lettertjes erin.

Zo nauwkeurig mogelijk uit te voeren. Dan heb je een beetje de rekkelijke en de precieze. De precieze zullen zeggen, dit staat er, dit wordt bedoeld en zo moeten we het doen.

Ook al blijkt het niet te werken. En ik heb gelijk. Dat type houding en gedrag is niet bevorderlijk voor een succesvol verloop van een project.

Je moet elkaar ruimte gunnen, je moet elkaar kunnen luisteren. Je moet ook oog hebben voor de belangen van de ander. En elkaar goed begrijpen.

En elkaar goed begrijpen. En ook die gezamenlijke projectdoelen steeds als een soort walhalla voor je zien. Want als er een probleem optreedt bij de aannemer dat volgens een contract misschien voor zijn risico is.

Als de opdrachtgever dan zegt, dat is jouw risico, ik heb er niks mee te maken. Dat is niet echt bevorderlijk houding en gedrag. Wat de opdrachtgever wel zou moeten doen, is dat hij zegt, wat ontzettend vervelend.

Laat eens even zien, wat is er dan. Nou dan kan zo'n aannemer zeggen, dit is er. Dit is inderdaad, moet ik opdraaien voor dit probleem, dat blijkt.

Maar zou je me misschien kunnen helpen met het probleem wat kleiner te maken dan het is. Door bijvoorbeeld die vergunningverlening of daar, of met die nog contact op te nemen. Zodat het makkelijker behadbaar wordt.

Voor mij, en dus ook voor het project. Nou dat soort houding en gedrag, dat helpt wel. Ik denk dat het ook reflectie vraagt.

Kunnen we reflecteren op datgene wat we aan het doen zijn. Wat we zien op onze eigen organisaties. En iemand in mijn omgeving, gisteren was dat geloof ik.

Begrip, beleving en beweging
Die zei, het heeft te maken met, hebben we begrip? Hebben we beleving? En zorgen wij voor beweging? Nou super, hoe noem je dat, allitererend, weet niet of je het zo noemt. Maar het is wel in essentie waartoe het omdraait, volgens mij. Arend en Pien, nu we het er zo over hebben.

Gezamenlijke doelen maken samenwerking vitaal
Wat willen we onze sector meegeven op het gebied van vitale infrastructuur? Want we hebben het over houding en gedrag, platslaan van de definitie, elkaar begrijpen van een hoogoverdoel. Maar hoe kunnen we dat het beste stimuleren? Nu aan deze tafel. Wat willen we meegeven, Arend? Nou wat ik zou willen meegeven is dat, wat ik al eerder heb gezegd, focus op gezamenlijke doelen.

Het doorleven daarvan en het gezamenlijk nadenken. Bijvoorbeeld zoals in het project Match, over hoe dat met alle rollen die er vervuld moeten worden, zo goed mogelijk kan worden bereikt. Daarbij altijd openstaan voor de belangen en problemen van de ander.

En daar voortdurend op een hele professionele manier goed naar elkaar luisteren. Niet in silo's werkend, maar uitwisselen op interface. Samen risico's in die zin managen dat je ervan bewust bent wat er gebeurt.

Met iedere staak en verantwoordelijkheden. Maar wat we ook niet moeten vergeten, het moet vooral ook leuk blijven. Dus een project en leiderschap is ook dat een projectorganisatie gemotiveerd wordt.

Want die doelen, dat moeten we ook nog even zeggen. Pien had al iets daarover gezegd. Doelen zijn belangrijk en voor het bereiken van succes.

En voor het kunnen beheersen van risico's. En voor het motiveren van teams. Want mensen worden extra gemotiveerd als ze het gevoel hebben dat ze zelf persoonlijk bijdragen aan het verwezenlijken van de doelen.

Als je dat leuk kunt houden, op een mooie manier kunt doen en dat zichtbaar maakt. Dan krijg je echt een vitale sector. Mooi.

In één woord, ik beaam wat jij zegt. Daarop aanvullend denk ik ook dat je kunt stellen, of ik zou iedereen aanraden. Een van de grote uitdagingen vandaag de dag, geldt ook helemaal voor mezelf.

Stel samen de juiste prioriteiten
Is dat uiteindelijk wil je iets bereiken, maar het is o zo moeilijk om die prioriteiten te stellen. En wat is nou de uitdaging van kunnen we met het oog op het bereiken van doelstellingen. De doelstellingen die we formuleren.

Vanuit interactie en samenwerking de juiste prioriteit stellen. Mooi. Dat kan ik me helemaal beamen, Pien.

Wat zijn we toch lekker eens. Misschien moeten jullie samen een boek schrijven. Succesvolle samenwerking.

Waarom niet? Pien en Arend, dan ga ik nu pen en papier pakken en dan sluiten we hem bij deze af. Zodat we aantekeningen kunnen maken voor jullie eerst boek samen. Wat een ontzettend leuk idee.

Dankjewel Esmee. Dankjewel Pien. Ja, insgelijks.

Dankjewel.