Tunnelinstallaties en PFAS

Een tunnelinstallatie vernieuwen terwijl het treinverkeer zoveel mogelijk doorgaat. PFAS-houdend schuim uitfaseren zonder concessies te doen aan veiligheid. En keuzes maken waarvan de gevolgen nog jaren doorwerken. Voor Dennis, adviseur Asset bij dutch process innovators en technisch projectleider bij ProRail, begint goed assetmanagement daarom met begrijpen wat een installatie moet blijven doen, welke risico’s daarbij horen en welke keuzes vandaag bepalend zijn voor beheer en onderhoud in de toekomst.

ProRail beheert ongeveer twintig tunnels. Aan die tunnels vinden regelmatig werkzaamheden plaats. Installaties worden vervangen, software wordt vernieuwd en technische systemen aangepast.

Veel van die werkzaamheden ontstaan vanuit een afzonderlijke technische behoefte. Maar bekeken vanuit assetmanagement zijn die ingrepen onderdeel van een veel langere levenscyclus. Iedere aanpassing heeft invloed op beschikbaarheid, veiligheid, beheer en toekomstige onderhoudswerkzaamheden. Daarom is de vraag niet alleen: wat moet er nu vervangen worden? Minstens zo belangrijk is: hoe zorgen we ervoor dat deze tunnel ook de komende jaren voorspelbaar, veilig en beheersbaar blijft?

Een van de opgaven richt zich op het vervangen van besturingstechnische installaties in tunnels langs de Betuweroute. Onder andere PLC’s (computers die onderdelen van tunnelinstallaties aansturen) moeten worden vervangen. Bij voorkeur terwijl de treinen zoveel mogelijk blijven rijden.

Aan de voorkant krijgt het project een omvangrijk programma van eisen. Maar een eis op papier betekent volgens Dennis nog niet dat iedereen hetzelfde bedoelt. “Als er staat dat we naar een nieuwe versie moeten migreren, wil ik eerst weten wat we precies migreren.”

Gaat het om de volledige besturing? Eén deelinstallatie? De energievoorziening? Welke andere systemen zijn daarvan afhankelijk? En wat gebeurt er wanneer de migratie niet volgens plan verloopt?

Vanuit assetmanagement zijn dat essentiële vragen. Een technische keuze van vandaag bepaalt namelijk mede hoe een installatie straks beheerd, onderhouden en uiteindelijk vervangen kan worden.

Achter vrijwel iedere technische keuze zit een risico. Dennis brengt daarom niet alleen eisen in kaart, maar ook risico-eigenaarschap en mandaat. Wie is eigenaar van het risico? Wie kan een besluit nemen? En waar komt het risico terecht zodra het project is afgerond?

De belangrijkste vraag is niet hoe iedere knop eruitziet. De vraag is: kiezen we daadwerkelijk voor uniformering? Zo’n besluit bepaalt niet alleen het ontwerp van vandaag, maar ook de beheerbaarheid van morgen.

Dennis kijkt daarom al aan het begin naar de fase ná het project. Wie gaat de installatie straks beheren? Welke informatie heeft de beheerorganisatie nodig? Welke risico’s worden overgedragen? En welke besluiten moeten genomen zijn voordat een systeem daadwerkelijk in gebruik kan worden genomen?

Die manier van werken komt voort uit eerdere ervaringen. Een installatie kan technisch bijna gereed zijn, terwijl definitieve overdracht toch blijft hangen door restpunten of onduidelijk eigenaarschap. Goed assetbeheer begint daarom bij de eerste keuzes in het project.

Binnen ProRail PFAS-vrij speelt een andere assetmanagementopgave. In verschillende tunnels zijn installaties aanwezig die zijn ontworpen met PFAS-houdend schuimvormend middel. De eerste opgave is niet om alle bestaande verontreiniging in één keer weg te halen. De focus ligt op bronaanpak: voorkomen dat nieuwe verontreiniging ontstaat.

Het schuimvormende middel simpelweg uitschakelen is alleen geen vanzelfsprekende oplossing. De installatie heeft een veiligheidsfunctie. Stoppen kan daardoor gevolgen hebben voor de manier waarop de tunnel gebruikt mag worden.

Daarmee raakt één beslissing direct meerdere aspecten van het assetmanagement: veiligheid, functionaliteit, vergunningen, onderhoud en toekomstige vervanging.

De bestaande installaties verdwijnen bovendien niet direct nadat het schuimvormende middel buiten gebruik wordt gesteld. Sommige aanpassingen kunnen binnen de spoorprocessen pas over drie tot zeven jaar worden uitgevoerd. Toch moet nu al worden nagedacht over wat in die tussenperiode verstandig is.

Niet alleen de technische staat van de pomp bepaalt de keuze. Ook de toekomstige functie van de asset, veiligheid, beschikbaarheid en de geplande ontwikkeling van het tunnelsysteem spelen mee. Juist die samenhang maakt assetmanagement waardevol.

Toen Dennis bij het PFAS-programma aansloot, was er al veel gebeurd. Zijn eerste stap was daarom niet direct een nieuwe technische oplossing bedenken. Eerst wilde hij begrijpen welke keuzes eerder waren gemaakt, welke onderzoeken waren uitgevoerd en waar het programma tegenaan was gelopen.

Dat leverde belangrijke inzichten op. Zo bleek dat een eerder gekozen aanpak gaandeweg veel goedkoper kon worden uitgevoerd. Door een andere route te kiezen, konden tientallen miljoenen worden bespaard.

Het laat ook zien waarom je assets niet los kunt zien van hun context. Een andere technische oplossing kan invloed hebben op kosten, risico’s, levensduur en toekomstige werkzaamheden. Goed assetmanagement vraagt daarom steeds om opnieuw te beoordelen of de gekozen route nog de meeste waarde oplevert.

Om omvangrijke eisenpakketten beter te structureren, experimenteert Dennis ook met Copilot. Hij gebruikt kunstmatige intelligentie om eisen te ordenen, dubbelingen te herkennen en de traceerbaarheid te verbeteren.

Ook probeert hij aan eisen een rationale te koppelen: waarom bestaat deze eis eigenlijk? Dat helpt om onderscheid te maken tussen het technische middel en het achterliggende doel.

Een installatie kan bijvoorbeeld volgens een bepaalde norm gekeurd moeten worden. De eis beschrijft wat nodig is. De rationale legt uit waarom: bijvoorbeeld om aan wet- en regelgeving te voldoen. Voor assetmanagement is juist die achterliggende reden belangrijk. Want alleen als je de bedoeling begrijpt, kun je later beoordelen of een andere technische oplossing nog steeds hetzelfde doel dient.